رتروترانسپوزون ها عناصر ژنتیکی متحرکی هستند که انتقال آنها به وسیله یک RNA حد واسط صورت می گیرد. این عناصر توسط آنزیم رونویسی کننده معکوس به DNA تبدیل شده و به نقاطی از ژنوم الحاق می یابند. رتروترانسپوزون ها به میزان زیاد در ژنوم گیاهان وجود داشته، گاهی به بیش از 75 درصد هم می رسند. این میزان از DNA در طول تکامل گیاهان حاصل آمده است. رتروترانسپوزون های گیاهی هم از لحاظ ساختاری و هم از لحاظ کارکردی شبیه رتروترانسپوزون ها و رتروویروس های یوکاریوت های دیگر می باشند. این عناصر ژنتیکی متحرک به دلیل فراوانی زیاد و حضور در همه جای ژنوم نقش مهمی را در تکامل گیاهان بازی کرده اند. با توجه به نکات بالا، این عناصر مزبور پتانسیل بالای جهت استفاده به عنوان یک نشانگر را دارند. این نشانگرها مبتنی بر آغازگرهایی هستند که بر اساس دو انتهای حفظ شده رتروترانسپوزون ها می باشند. در این مقاله، به چهار نشانگر ملکولی SSAP, IRAP, REMAP, RIAP که مبتنی بر رتروترانسپوزون ها هستند پرداخته شده است.

در این مطالعه از 4 لاین نرعقیم سیتوپلاسمی و 4 لاین نگهدارنده متناظر با آنها جهت بررسی های مولکولی استفاده شد. با استفاده از 35 آغازگر RAPD اقدام به تکثیر دی. ان. ا. لاین های ایزوسیتوپلاسمیک نرعقیم و نگهدارنده شد. پنج آغازگر RAPD توانستند پنج نوار چندشکل میان لاین نرعقیم سیتوپلاسمی ندا-A و لاین نگهدارنده آن ندا –B پیدا نمایند. برای تایید بیشتر ارتباط نوارهای شناسایی شده با سیتوپلاسم نرعقیم یا نربارور، از این 5 آغازگر برای غربال دی. ان. ا. شش لاین نرعقیم و نگهدارنده هم استفاده شد که از میان آنها تنها دو آغازگر OPC05 و OPH03 توانستند نوارهای اختصاصی سیتوپلاسم نرعقیم را تکثیر کنند. آغازگرهای OPC05 و OPH03 تولید نوارهایی به ترتیب به طول 500~ جفت باز و 1900~ جفت باز نمودند. نوار 1900~ جفت بازی تولید شده توسط OPH03  با موفقیت در پلاسمید pGEM-T همسانه سازی و سپس توالی یابی شد. بر اساس توالی این نوار، چندین آغازگر جدید SCAR طراحی و ساخته شد و از آنها برای یافتن چندشکلی میان لاین های نرعقیم و نگهدارنده استفاده شد. نتایج PCR با این آغازگرهای SCAR حاکی از آن است که دو تا از این آغازگرها در ترکیب با هم (SCARmt01R-SCARmt01F)  قادر به تولید چندشکلی میان لاین های نرعقیم و نگهدارنده هستند. همچنین استفاده از آغازگرهای ترکیبی RAPD منجر به تولید چندشکلی میان لاین CMS و لاین نگهدارنده توسط آغازگرهای OPA01-OPB04  شد. همسانه سازی و توالی یابیِ نوار تولید شده توسط این آغازگرها و طراحی سه جفت نشانگر SCAR جدید بر اساس این توالی، نیز منتج به شناسایی یک نشانگر همبارز و اختصاصی SCAR با قابلیت بازشناسی لاین های CMS از لاین های نگهدارنده شد. شناسایی این نشانگرها و استفاده از آنها در ترکیب با هم می تواند به پیشبرد اهداف اصلاحی در برنامه تولید برنج هیبرید کمک شایانی نماید.

به منظور بررسی رابطه بین نشانگرهای مورفولوژیکی، فیتوشیمیایی و مولکولی در گیاه ماریتیغال (Silybum marianum L.)، 32 اکو تیپ جمع آوری شده از نواحی مختلف کشور به همراه دو رقم خارجی بوداکالازی و CN seeds ارزیابی شدند. تجزیه همبستگی کانونیک بین 8 صفت مورفولوژیکی و 7 ترکیب فلاونولیگنانی تشکیل دهنده سیلیمارین نشان داد که دو متغیر اول کانونیک دارای همبستگی کانونیک قابل توجه و معنی دار بودند. ضرایب همبستگی کانونیک نشان داد که اکوتیپهای دارای وزن هزار دانه بیشتر و تاریخ گلدهی، ارتفاع بوته، قطر کاپیتول و عملکرد دانه کمتر دارای سیلیکریستین و سیلیبین بیشتر و سیلیدیانین کمتری بودند. به عبارت دیگر، دانه های درشت تر، سیلیبین بیشتر و سیلیدیانین کمتری داشتند. نتایج نشان داد که از 415 نشانگر AFLP، 37 نشانگر مثبت با فلاونولیگنان ها و 29 نشانگر مثبت با صفات مورفولوژیکی دارای رابطه معنی دار بودند. بیشترین تغییرات تبیین شده توسط نشانگرهای مثبت مربوط به تاکسیفولین (54%) و سیلیدیانین (45%) بود. بیش از 40 درصد تغییرات مربوط به وزن هزار دانه، ارتفاع بوته و تاریخ گلدهی توسط نشانگرهای مثبت شناسایی شده توجیه گردید. نتایج این مطالعه حاکی از آنست که می توان بر اساس خصوصیات مورفولوژیکی و نیز داده های مولکولی به خوبی برخی از خصوصیات کیفی و کمی مواد موثره را در ماریتیغال مورد پیش بینی قرار داد.

به نژادی با هدف بهبود کمی و کیفی گیاهان، طیف گسترده ای از روش ها و فنون را به کار گرفته است. نشانگرهای ملکولی از ابزارهایی هستند که چشم انداز جدیدی را برای پیشرفت های به نژادی گیاهان فراهم کرده اند. این مقاله مزایا و کاربردهای متنوع نشانگرهای مولکولی و بهره گیری از توان بالای پلی مورفیسم طبیعی موجود در داخل جوامع در تلفیق با توانمندی های روش های به نژادی گیاهی مرسوم را مرور کرده است. نشانگرهای مولکولی از عوامل محیطی تاثیرپذیری ندارند و فراوانی بالای آنها از نظر تعداد و تنوع بالای ساختاری آنها به عنوان بخشی از مزایای نشانگرها در تشخیص هویت، تعیین تنوع ژنتیکی گونه ها و بررسی روابط خویشاوندی گیاهان به شمار می رود. نشانگرها در کشف اطلاعات بیشتر در مورد حفظ کلکسیون های ذخایر ژنتیکی گیاهی، تشخیص واریته ها، مکان یابی و تعیین تعداد ژن های کنترل کننده صفات کمک می کنند. توالی یابی ژنوم، تهیه نقشه های فیزیکی و ژنتیکی، انگشت نگاری های ژنومی و به نژادی گیاهان به عنوان برخی از دیگر کاربردهای این ابزار در به نژادی گیاهی می باشد. کارایی بالای انتخاب به کمک نشانگر در انتخاب ژنوتیپ ها به عنوان والد تلاقی و انتخاب به کمک نشانگر در برنامه های به نژادی و انتخاب ژنومی تاکید شده است. فناوری های جدید فرصت های خوبی را برای یافتن الگوهای تنوع ژنتیکی برای پیشبرد برنامه های به نژادی ایجاد کرده اند. امروزه با توسعه سریع فناوری توالی یابی های نسل جدید، توالی یابی ژنومی و روش های با کارایی بالا برای نشانگرها، ایجاد نشانگرهای جدید مانند EST-SSR از Simple Sequence Repeats (SSR) و Single Nucleotide Polymorphisms (SNPs) را آسان کرده است. این نشانگرها می توانند با موفقیت در شتاب بخشی به تحقیقات و برنامه های به نژادی گیاهان زراعی به کار گرفته شوند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کارسینوم سلول کبدی (HCC) پنجمین سرطان رایج در جهان و سومین عامل مرگ و میر سرطان در دنیا محسوب می شود. شیوع این بیماری در نقاط گوناگون جهان تفاوت دارد. توانایی تشخیص و پیش بینی خطر برگشت دوباره بیماری و در پی آن پیش آگهی آن کمک می کند تا بیمار، تحت عمل جراحی و یا شیمی درمانی قرار گیرد. از آنجایی که یافته ها درباره سرطان زایی کبد در حال افزایش است، بسیاری از رخدادهای مولکولی و ژنتیکی مشتمل بر رگزایی، تهاجم و متاستاز که موجب سرطان زایی کبد می شوند، شناسایی شده اند. با پیشرفت هایی که در مسیر درک و فهم زیست شناسی تومورها بدست آمده است، مطالعات بر روی نشانگرهای زیستی مولکولی سرطان زا، هم به دلیل اهمیت پیش آگهی دهنده و هم به جهت اهمیت بالقوه آنها به عنوان هدف های درمانی، روز به روز در حال رشد و افزایش می باشد. چندین نشانگر مولکولی با اهمیت پیش آگهی دهنده در کارسینوم سلول کبدی شناسایی شده اند. این نشانگرهای مولکولی نه تنها می توانند موجبات تشخیص درست پیش آگهی در بیماران HCC را فراهم آورند، بلکه امکان هدف قرار دادن آنها را برای درمان و نیز ارایه هدفهای جدید برای عامل های درمانی را مهیا سازند.هدف از این مقاله مروری بررسی مطالعات و پژوهش های معتبر و جاری انجام شده در رابطه با نقش پیش آگهی دهنده مهم ترین نشانگرهای زیستی مولکولی در HCC است. در این مطالعه ارزش پیش آگهی دهنده نشانگرهای مولکولی متعددی مشتمل بر موارد زیر، بررسی شده است: ژنهای سرکوبگر تومور، انکوژنها، تنظیم کننده های چرخه سلولی، تنظیم کننده های آپوپتوز، نشانگرهای رگ زایی، تهاجم، و متاستاز، عامل های رشد و گیرنده ها، تلومراز، نشانگرهای ناپایداری ژنومی، آنیوپلوئیدی و نشانگرهای ناپایداری ریز ماهواره ها.

تشخیص دقیق و مطمئن ژنوتیپ های گیاهی بخصوص درختان میوه در اجرای برنامه های اصلاحی و حفظ ذخایر ژنتیک اهمیت بالایی دارد. نشانگرهای RAPD از جمله روش های مولکولی مبتنی بر DNA است که بطور گسترده ای در انگشت نگاری ذخایر ژنتیک و مطالعه تنوع ژنتیک جوامع زیستی مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. در این مطالعه با هدف تمایز ارقام مختلف گیلاس و ارایه نشانگرهای مولکولی مناسب، تنوع موجود در سطح DNA 10 رقمی ایرانی و دو رقم خارجی گیلاس با استفاده از 25 آغازگر 10 نوکلئوتیدی RAPD مورد بررسی قرار گرفت. تمامی آغازگرها توانستند مناطقی از ژنوم ارقام مورد مطالعه را تکثیر نمایند، که در این بین، 14 آغازگر توانستند 50 باند چند شکل را تکثیر نمایند. بالاترین چند شکلی توسط آغازگر UBC138 شناسایی شد در حالیکه بیشترین شاخص تنوع ژنتیک توسط آغازگر 0.82 (UBC7) تعیین شد. فاصله ژنتیک ارقام بر اساس شاخص فاصله بین 0.32 تا 0.88 محاسبه شد. تجزیه کلاستر با استفاده از روش UPGMA نشان داد که کمترین فاصله ژنتیکی بین ارقام شماره 4 و 10 و بیشترین فاصله بین ارقام 1 و 6 وجود دارد. کلیه ارقام بوسیله 12 نشانگر انتخاب شده کاملا از یکدیگر متمایز شدند. در این بین برای پنج رقم (شامل ارقام شماره 1، 2، 3، 5 و 6) نشانگرهای اختصاصی بدست آمد که هر یک بوسیله یک نشانگر اختصاصی قابل تشخیص بودند. تمایز هفت رقم دیگر نیز با استفاده از ترکیبی از نشانگرهای معرفی شده امکان پذیر شد.